Trước khi kết hôn, có hai lớp câu hỏi đáng dành thời gian. Lớp thứ nhất là tự hỏi riêng: vì sao mình muốn cưới người này, và vì sao là bây giờ. Lớp thứ hai là hỏi nhau về những chuyện sẽ gặp mỗi ngày sau đám cưới: tiền bạc, con cái, sống ở đâu và với ai, chia việc nhà, quan hệ với gia đình hai bên, và khi bất đồng thì hai người xử lý ra sao.
Nhiều cặp đôi dành hàng tháng chuẩn bị đám cưới nhưng chưa từng ngồi lại nói rõ những điều đó, vì nghĩ "cưới rồi tính", hoặc ngại làm mất không khí. Bài này đưa ra bộ câu hỏi cụ thể và cách tổ chức cuộc nói chuyện để nó giúp hai người hiểu nhau hơn chứ không biến thành buổi tra hỏi. Phần thủ tục đăng ký kết hôn là chuyện pháp lý riêng, không nằm trong bài này.
Lớp thứ nhất: tự hỏi riêng trước khi hỏi nhau
Trước khi bàn với người kia, hãy dành một buổi tự trả lời những câu sau, viết ra giấy. Những câu này không cần chia sẻ hết, nhưng chúng giúp bạn biết mình đang bước vào hôn nhân với động cơ và kỳ vọng nào.
- Điều gì ở người này khiến mình muốn sống cùng lâu dài, ngoài cảm giác yêu thương?
- Mình muốn cưới vì đã sẵn sàng, hay vì áp lực tuổi tác, gia đình, bạn bè xung quanh lần lượt lập gia đình?
- Có điều gì ở người kia mình đang hy vọng sau khi cưới sẽ thay đổi không?
- Mình có điều gì chưa nói với người kia mà nếu biết, họ có thể nghĩ lại không: nợ nần, bệnh tật, quá khứ quan trọng?
- Hôn nhân của cha mẹ mình đã dạy mình điều gì, cả điều muốn giữ lẫn điều muốn tránh?
- Mình có cảm thấy được là chính mình khi ở bên người này không?
Câu thứ ba quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Hy vọng người kia thay đổi sau khi cưới là kỳ vọng phổ biến và cũng hay vỡ. Một cách thận trọng là giả định người kia sẽ giữ gần như nguyên những thói quen hiện tại, rồi tự hỏi mình có sống vui với điều đó không.
Câu về hôn nhân của cha mẹ giúp nhận ra những khuôn mẫu ta mang theo mà không biết, như cách xử lý tiền bạc, cách cãi nhau, ai quyết định chuyện lớn.
Lớp thứ hai: những chủ đề hai người nên cùng nói rõ
Mỗi chủ đề dưới đây là nguồn mâu thuẫn phổ biến trong hôn nhân. Mục tiêu không phải là đồng ý hoàn toàn mọi điều, mà là biết rõ hai người giống và khác nhau ở đâu.
| Chủ đề | Câu hỏi gợi mở | Vì sao nên hỏi trước |
|---|---|---|
| Con cái | Có muốn có con không, bao giờ, bao nhiêu? Nếu khó có con thì sao? Ai chăm con chính? | Khác biệt ở chủ đề này rất khó thoả hiệp sau khi cưới |
| Nơi ở | Sống riêng hay sống cùng bố mẹ một bên? Ở thành phố nào? Có thể chuyển đi vì công việc không? | Nhiều mâu thuẫn mẹ chồng nàng dâu bắt đầu từ kỳ vọng chưa nói rõ |
| Việc nhà | Ai nấu, ai dọn, ai đưa đón con? Nếu cả hai đi làm cả ngày thì chia ra sao? | Chia việc không đều là nguồn ấm ức âm thầm kéo dài |
| Công việc, sự nghiệp | Nếu một người có cơ hội tốt ở xa thì sao? Có ai muốn nghỉ để chăm con không? | Hai sự nghiệp cùng lúc cần thoả thuận về ưu tiên |
| Gia đình hai bên | Mỗi tháng về thăm nhà nội, ngoại thế nào? Có hỗ trợ tiền cho bố mẹ không, bao nhiêu? | Trách nhiệm với gia đình gốc khác nhau rất nhiều giữa các nhà |
| Thời gian riêng | Mỗi người cần bao nhiêu thời gian cho bạn bè, sở thích riêng? | Nhu cầu này hay bị coi nhẹ cho tới khi thành mâu thuẫn |
Đừng cố hỏi hết trong một buổi. Chọn hai ba chủ đề mỗi lần, nói chuyện trong vài tuần. Nếu có chủ đề nào khiến một người né tránh hoặc khó chịu nhiều, đó chính là chủ đề cần quay lại.
Chuyện tiền bạc: những câu hay bị né nhất
Mỗi người đang có tài sản và nợ gì? Nghe có vẻ khô khan, nhưng biết rõ tình hình tài chính của nhau trước khi cưới giúp tránh bất ngờ sau này. Một khoản nợ lớn được tiết lộ sau đám cưới thường gây tổn thương về lòng tin nhiều hơn là về tiền.
Tiền chung hay tiền riêng? Có cặp gộp hết thu nhập, có cặp giữ riêng và góp một quỹ chung, có cặp kết hợp. Không có mô hình nào đúng cho mọi nhà; điều quan trọng là hai người hiểu và đồng ý cùng một cách.
Khoản chi bao nhiêu thì phải bàn với nhau? Thống nhất một mức mà trên đó, mọi khoản chi đều cần cả hai đồng ý. Điều này giảm rất nhiều cuộc cãi vã kiểu "sao mua mà không nói".
Hỗ trợ gia đình hai bên thế nào? Ở nhiều gia đình Việt Nam, con cái gửi tiền cho cha mẹ là chuyện bình thường. Nhưng mức độ, tần suất và việc có công khai với nhau không cần được nói rõ, để tránh cảm giác một bên bị thiệt.
Mỗi người nghĩ gì về tiết kiệm, vay mượn và chi tiêu? Một người coi vay để mua nhà là bình thường, người kia sợ nợ; một người thích tiết kiệm, người kia thích tận hưởng. Khác biệt về thái độ với tiền thường sâu hơn khác biệt về con số, và đáng được nói ra sớm.
Quan sát cách hai người bất đồng
Câu trả lời cho các câu hỏi trên quan trọng, nhưng cách hai người trò chuyện khi hỏi nhau còn nói lên nhiều điều hơn. Nhà tâm lý học John Gottman, sau nhiều năm quan sát các cặp vợ chồng, cho rằng bất đồng là điều không tránh khỏi và nhiều bất đồng không bao giờ được giải quyết hẳn. Điều phân biệt các cặp gắn bó lâu dài là cách họ nói về bất đồng: có tôn trọng không, có biết dừng lại và làm lành không.
Nên để tâm những lần hai người không đồng ý, kể cả chuyện nhỏ như chọn nơi ăn tối hay sắp xếp chuyến đi. Khi bất đồng, người kia có nghe hết ý mình không, hay ngắt lời, mỉa mai? Sau một lần cãi nhau, ai là người chủ động làm lành, và làm lành bằng cách nào? Có chủ đề nào mà hễ nhắc tới là một người im lặng, bỏ đi?
Đây không phải lúc chấm điểm người kia. Bạn cũng nên quan sát chính mình. Nếu nhận ra cả hai đều chưa giỏi xử lý bất đồng, đó là điều có thể học, cùng nhau hoặc với sự giúp đỡ của người tham vấn. Nhiều nơi có các khoá chuẩn bị hôn nhân hoặc tham vấn trước hôn nhân; một số tổng quan nghiên cứu cho thấy những chương trình như vậy có ích ở mức khiêm tốn, nhất là trong việc rèn kỹ năng giao tiếp.
Tổ chức cuộc nói chuyện trước khi cưới
Hỏi nhau những câu nghiêm túc dễ khiến không khí căng thẳng nếu làm vội. Vài bước dưới đây giúp cuộc nói chuyện thoải mái và có ích hơn.
- Thống nhất trước là sẽ nói chuyện nghiêm túc, để không ai cảm thấy bị bất ngờ hay bị tra hỏi.
- Mỗi người trả lời riêng trước vài câu hỏi đã chọn, rồi mới ngồi lại so sánh.
- Chọn chỗ yên tĩnh, thời gian thoải mái, không lúc đang mệt hay đang lo chuẩn bị cưới.
- Hỏi "vì sao" nhiều hơn "đúng hay sai". Hiểu lý do đằng sau quan điểm của người kia thường giúp tìm điểm chung.
- Ghi lại những điều đã thống nhất và những điều còn khác nhau.
- Hẹn quay lại những chủ đề chưa xong, thay vì cố giải quyết hết trong một buổi.
Ví dụ giả định: Lan và Hùng ở Huế, sắp cưới, mỗi người tự trả lời câu hỏi về nơi ở. Lan viết sẽ ở riêng sau một năm, Hùng viết sẽ ở với bố mẹ lâu dài vì là con trai một. Họ mất ba buổi nói chuyện mới hiểu được lo lắng của nhau và thống nhất một kế hoạch: ở cùng ba năm, góp tiền mua nhà gần bố mẹ Hùng, và Hùng chủ động nói với bố mẹ về kế hoạch này.
Khi câu trả lời lệch nhau
Hầu như cặp đôi nào cũng sẽ thấy vài điểm lệch nhau sau khi hỏi. Lệch nhau không có nghĩa là không nên cưới. Điều cần phân biệt là lệch nhau ở chuyện có thể thoả hiệp, như mỗi tháng về nhà ngoại mấy lần, hay ở chuyện rất khó thoả hiệp, như một người muốn có con còn người kia chắc chắn không.
Với những điều khó thoả hiệp, đừng hy vọng người kia sẽ đổi ý sau khi cưới. Hãy nói thẳng và cho cả hai thời gian suy nghĩ. Có cặp đôi tìm được phương án mà cả hai đều chấp nhận; có cặp nhận ra mình muốn những cuộc sống khác nhau. Biết điều đó trước đám cưới đau, nhưng ít đau hơn nhiều so với biết sau vài năm.
Có những dấu hiệu đáng lo hơn mọi khác biệt về quan điểm: người kia ghen tuông kiểm soát, kiểm tra điện thoại, cấm bạn gặp bạn bè, nổi nóng đến mức đập phá hay ra tay. Những điều này hiếm khi tự hết sau khi cưới. Nếu gặp, hãy nói chuyện với người thân tin cậy, và tìm tới các tổ chức hỗ trợ hoặc chuyên gia tâm lý nếu cảm thấy không an toàn.
Sau đám cưới: hẹn nhìn lại những điều đã thống nhất
Những điều hai người thống nhất trước khi cưới được viết ra trong một hoàn cảnh: chưa có con, chưa sống chung với gia đình hai bên, công việc còn như cũ. Hoàn cảnh sẽ thay đổi, và thoả thuận cũng cần được xem lại. Một cách đơn giản là hẹn nhau một buổi nhìn lại sau năm đầu tiên, rồi mỗi khi có biến chuyển lớn như sinh con, đổi việc, chuyển nhà.
Trong buổi nhìn lại, mỗi người có thể trả lời ba câu: điều gì trong những gì đã thống nhất đang chạy tốt, điều gì không còn hợp, và điều gì mình chưa dám nói ra suốt thời gian qua. Câu cuối thường là câu quan trọng nhất, vì những ấm ức nhỏ không được nói ra hay tích tụ thành khoảng cách lớn mà cả hai không nhận ra cho tới khi đã muộn.
Bản ghi những điều đã nói trước khi cưới lúc này trở nên có ích: hai người không phải tranh cãi về việc "hồi đó ai hứa gì", mà có thể cùng đọc lại và hỏi nhau vì sao mọi thứ đã khác đi. Nhìn lại như vậy không phải để tìm người có lỗi, mà để thoả thuận của hai người lớn lên cùng cuộc sống thật của gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi quá nhiều câu trước khi cưới có làm mất đi sự lãng mạn không?
Lãng mạn và thực tế không loại trừ nhau. Nhiều cặp đôi cho biết những cuộc nói chuyện nghiêm túc trước khi cưới giúp họ thấy gần nhau hơn, vì hiểu được những lo lắng và mong muốn thật của người kia. Điều làm mất lãng mạn thường là những bất ngờ khó chịu sau khi cưới, không phải những câu hỏi trước đó.
Nên bắt đầu nói chuyện những chủ đề này từ lúc nào?
Không cần đợi đến khi đã định ngày cưới. Khi hai người bắt đầu nghĩ nghiêm túc về tương lai chung, đó là lúc phù hợp để nói chuyện về con cái, nơi ở, tiền bạc. Nói sớm giúp có thời gian tìm hiểu và điều chỉnh mà không bị áp lực của đám cưới đang tới gần.
Có nên làm thoả thuận tài sản trước hôn nhân không?
Đây là quyết định riêng của mỗi cặp, và ở Việt Nam vẫn còn tâm lý ngại nhắc tới. Nếu hai người quan tâm, hãy nói chuyện cởi mở về lý do và tìm hiểu quy định hiện hành với luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền. Bài này không tư vấn pháp lý về hình thức và giá trị của thoả thuận.
Bố mẹ hai bên không đồng ý thì nên làm gì?
Trước tiên, tìm hiểu lý do cụ thể của bố mẹ, vì đôi khi đó là lo lắng có cơ sở mà hai người chưa thấy. Nếu lý do là định kiến hay khác biệt hoàn cảnh, hai người cần cùng nhau quyết định cách nói chuyện với gia đình, cho bố mẹ thời gian, và cân nhắc mức độ bạn sẵn sàng chịu căng thẳng với gia đình.
Đã sống chung trước khi cưới thì còn cần hỏi những câu này không?
Vẫn cần. Sống chung giúp hiểu nhiều thói quen hằng ngày, nhưng không tự động trả lời các câu về con cái, gia đình hai bên, hay kế hoạch khi một người có cơ hội việc làm ở xa. Hôn nhân cũng thường kéo theo kỳ vọng mới từ gia đình hai bên mà lúc sống chung chưa xuất hiện.
Nếu người kia không muốn nói chuyện nghiêm túc trước khi cưới thì sao?
Hãy hỏi lý do: có thể họ ngại, sợ cãi nhau, hoặc chưa quen nói về cảm xúc. Thử bắt đầu bằng một chủ đề nhẹ và giải thích vì sao điều này quan trọng với bạn. Nếu người kia liên tục né tránh mọi chủ đề nghiêm túc, đó là thông tin đáng cân nhắc về cách hai người sẽ xử lý chuyện khó sau này.